Almennur fróðleikur
Á þessari síðu köllum við Guðmund, Kristínu og Nemó gjarnan humra, en nákvæmara heiti yfir þau er ferskvatnskrabbar. Þau eru mýrarkrabbar af tegundinni Procambarus clarkii, sem á ensku nefnist red swamp crayfish eða Louisiana crayfish. Tegundin er upprunnin í suðurhluta Bandaríkjanna og norðausturhluta Mexíkó.
Litlir brynvarðir skriðdrekar
Ferskvatnskrabbar eru krabbadýr og því skyldir rækjum, kröbbum og sjávarhumrum. Líkaminn er hulinn hörðum ytri ham sem ver dýrið. Þeir hafa fimm pör af fótum og fremsta parið ber stóru klærnar, sem þeir nota meðal annars til að ná í mat, verja sig og takast á við aðra humra. Augun sitja á hreyfanlegum stilkum og langir fálmararnir hjálpa þeim að kanna umhverfið. Með þeim geta þeir fundið mat, skynjað hreyfingar, þekkt aðra humra og orðið varir við mögulega hættu.
Hamskipti og vöxtur
Harði hamurinn stækkar ekki með humrinum. Til þess að vaxa þarf hann því reglulega að losa sig úr gamla hamnum. Þetta kallast hamskipti. Nýi hamurinn er fyrst mjúkur og humarinn er þá viðkvæmur og leitar gjarnan í skjól þar til hann harðnar.
Ferskvatnskrabbar geta jafnvel endurmyndað fót eða kló sem þeir hafa misst. Nýi útlimurinn getur verið lítill í fyrstu en stækkar yfirleitt við næstu hamskipti.
Hvað borða þeir?
Mýrarkrabbar eru tækifærissinnaðar alætur. Þeir borða bæði plöntur og dýrafæðu, svo sem dauðar plöntuleifar, þörunga, skordýr, orma, snigla og önnur smádýr sem þeir ná til. Þeir eru einnig duglegir hræætur og rannsaka nánast allt sem lendir á botninum.
Hegðun og persónuleiki
Mýrarkrabbar halda sig gjarnan í skjóli yfir daginn en verða virkari þegar rökkva tekur. Þeir grafa, klifra, færa til steina og kanna sprungur og op af mikilli nákvæmni. Tegundin getur einnig ferðast á þurru landi og lifað utan vatns í nokkurn tíma við hentugar aðstæður. Öruggt lok á búrinu er því ekki óþarfi eins og Guðmundur hefur þegar sýnt.
Fjölgun
Kvendýrið ber eggin undir afturbolnum, þar sem þau haldast þar til þau klekjast út. Ungarnir koma úr eggjunum sem örsmáar útgáfur af fullorðnum mýrarkröbbum og halda sig fyrst nálægt móðurinni.
Hversu lengi lifa þeir?
Í náttúrunni lifir Procambarus clarkii yfirleitt í um tvö til fimm ár, en lífslengd einstakra dýra getur verið mismunandi eftir aðstæðum, fæðu, hitastigi og umhverfi.
Aldrei sleppa humri út í náttúruna
Mýrarkrabbinn er harðger og aðlögunarhæf tegund sem hefur breiðst út víða utan síns náttúrulega heimkynnasvæðis. Þar getur hann raskað vistkerfum, grafið í bakka, étið vatnaplöntur og keppt við innlendar tegundir. Gæludýrahumri má því aldrei sleppa í tjörn, á, vatn eða frárennsli.
Aðrar tegundir ferskvatnskrabba
Guðmundur, Kristín og Nemó eru mýrarkrabbar af tegundinni Procambarus clarkii, en til eru hundruð annarra tegunda ferskvatnskrabba. Þeir geta verið mjög ólíkir að stærð, lit, hegðun og uppruna. Sumar tegundir eru algengar sem gæludýr en aðrar finnast nær eingöngu úti í náttúrunni.
Blái Flórídakrabbi – Procambarus alleni
Þessi tegund kemur frá Flórída og er oft kölluð Electric Blue Crayfish í gæludýraverslunum. Villt dýr geta verið brúnleit eða bláleit, en í fiskabúrarækt hefur verið valið sérstaklega fyrir sterkan og skærbláan lit. Hann líkist mýrarkrabbanum að byggingu og getur orðið nokkuð stór og ákveðinn í samskiptum við önnur dýr.
Mexíkóskur dvergkrabbi – Cambarellus patzcuarensis
Mexíkóski dvergkrabbinn er mun minni en Guðmundur, Kiddý og Nemó. Appelsínugult litafbrigði hans er vinsælt í fiskabúrum og er oft kallað CPO. Tegundin á náttúruleg heimkynni í Mexíkó og er talin í útrýmingarhættu í náttúrunni. Þótt hann sé lítill getur hann samt verið ákveðinn og svæðisbundinn.
Áströlsk rauðkló – Cherax quadricarinatus
Rauðklóin er stór og glæsilegur ferskvatnskrabbi frá hitabeltissvæðum Ástralíu og nágrenni. Fullorðin karldýr fá áberandi rauðan blett eða rönd á ytri hluta klónna og þaðan kemur enska heitið Redclaw. Tegundin er einnig ræktuð til manneldis vegna hraðs vaxtar og stærðar.
Yabby – Cherax destructor
Yabby er ein þekktasta tegund Ástralíu. Hann er harðger, aðlagast fjölbreyttum aðstæðum og getur grafið djúpar holur þegar vatn minnkar. Latneska tegundarheitið destructor vísar til þess að gröftur hans getur skemmt stíflugarða og bakka. Hann getur orðið um 15 sentímetrar að lengd.
Marmarakrabbi – Procambarus virginalis
Marmarakrabbinn er ein óvenjulegasta tegundin. Allir einstaklingar eru kvendýr og geta fjölgað sér án karldýrs. Afkvæmin eru erfðafræðilega mjög lík móðurinni. Þetta gerir tegundina áhugaverða en jafnframt hættulega ef henni er sleppt út í náttúruna, því eitt dýr getur eitt og sér komið af stað nýjum stofni.
Merkjakrabbi – Pacifastacus leniusculus
Merkjakrabbinn er stór norður-amerísk tegund. Hann þekkist meðal annars á ljósum, hvítum eða blágrænum bletti við samskeyti klónna og rauðleitum lit undir þeim. Tegundin var flutt til Evrópu til ræktunar en hefur síðan breiðst út og getur borið krabbapest sem er hættuleg evrópskum tegundum.
Eðalkrabbi – Astacus astacus
Eðalkrabbinn er evrópsk ferskvatnstegund sem hefur lengi verið nýtt til matar. Hann vex fremur hægt og getur lifað lengi við góðar aðstæður. Stofnar hans hafa víða minnkað vegna búsvæðamissis, mengunar, krabbapestar og samkeppni við innfluttar tegundir á borð við merkjakrabbann.
Eru þetta allir humrar?
Nei. Guðmundur, Kiddý og Nemó eru ferskvatnskrabbar, þótt við köllum þau humra á síðunni. Raunverulegir sjávarhumrar, eins og evrópski humarinn og ameríski humarinn, lifa í söltum sjó og tilheyra öðrum ættum. Þeir eru því skyldir ferskvatnskröbbunum en eru ekki sömu dýr. Eitt eiga tegundirnar þó sameiginlegt: klærnar, harðan ytri ham, hamskipti og ótrúlega hæfileika til að koma sér í vandræði þegar eigandinn lítur undan.